DAGBOEK, KUNST & CULTUUR

Cursus Oosterse filosofie // College Boeddhisme

Afgelopen donderdag had ik weer een college in Oosterse filosofie aan de Vrije Academie. Vorige week ging het over het taoïsme; deze week was het boeddhisme aan de beurt. Een college waar ik me heel erg op verheugde, want het boeddhisme trekt me al jaren. Deze week deel ik weer mijn belangrijkste aantekeningen en leerpunten!

Laat ik het nog een keer voor de zekerheid zeggen: ik zit midden in een leerproces, en ik weet ook lang niet alles. Ik deel puur met jullie wat ik per week leer over de Oosterse filosofie.

Het boeddhisme

  • Voordat drs. Flameling over het boeddhisme begon, gaf hij nog een recap van vorige week, het taoïsme. Daarin gaf hij een mooi metafoor: in het taoïsme “volg je de weg”, maar hier moet je wel voor oefenen (en heel erg veel voor oefenen). Net als een danseres, die een complexe choreografie heel erg veel moet oefenen, maar uiteindelijk zo danst dat het haar eigen is gemaakt. Daar kon ik me extra goed in vinden, als danseres zijnde. Ik moet soms enorm veel oefenen voordat ik een choreografie helemaal “heb”, maar eenmaal als dat zo is, voel ik me enorm vrij. Dansen is voor mij namelijk echt mijn “zen-momentje” – wanneer m’n hoofd helemaal leeg is en ik op mijn gelukkigste ben. Een soort meditatie, dus.
  • Ik kom er al snel achter dat het boeddhisme ergens veel complexer is dan het taoïsme. Waar ik je vorige week enkele tips kon geven van absolute “must reads” over het taoïsme, is dat bij het boeddhisme heel anders. Er zijn enorm veel teksten geschreven over het boeddhisme. En dan zijn er ook nog eens allerlei aftakkingen, zoals het chan boeddhisme of het zenboeddhisme. Het lijkt voor mij ergens op het Christendom: er is niet één verhaal, en er zijn ook verschillende stromingen uit ontstaan. Eén duidelijk verhaal over het boeddhisme, heb ik dus helaas ook niet voor je. Maar de volgende dingen werden wel duidelijk:
  • “Boeddha” was daadwerkelijk een persoon. En deze persoon heette Siddharta Gotama – geboren in 450 in Lumbini, Nepal. Het is geen goddelijk figuur: hij sterft “gewoon” op zijn 80e. Omdat hij, simpel gezegd, geconfronteerd werd met de ellende en het lijden in de wereld, ging hij op zoek naar een “oplossing voor het lijden in de wereld”. Ergens klinkt het heel “depressief” – mijns inziens. Er wordt vanuit een negatief aspect (“alles is lijden”) bekeken hoe we onszelf kunnen verlossen en nooit hoeven te lijden. Dat is in principe de kern.
  • Er zijn twee termen die je moet kennen in het boeddhisme: namelijk, de “Vier Edele Waarheden” en het “Achtvoudige Pad”.
  • Boeddha, Siddharta, maakt uiteindelijk namelijk een leer van zijn kennis, die bekendstaan als de “Vier Edele Waarheiden”:
    1. de edele waarheid van het lijden
    2. de edele waarheid van de oorzaak (van lijden)
    3. de edele waarheid van het ophouden (van lijden) en
    4. de edele waarheid van het pad (dat leidt tot het ophouden van lijden).
  • “De Edele Waarheid” luidt: de toestand waarin je niet meer vanuit de gehechtheid aan de begeerte leeft kan ieder mens bereiken door het “Achtvoudige Pad” te volgen. Het “Achtvoudige Pad” bestaat uit een reeks oefeningen, die zorgen voor juiste zienswijze, juist voornemen, juist spreken, juist handelen, juiste levenswijze, juist streven, juiste aandacht en juiste concentratie. Een reeks oefeningen betekent in feite dus weer dat het gaat om een meditatieve praktijk.
  • Er is een afbeelding, het levenswiel, die belangrijk is in het boeddhisme:

wheeloflife boeddhisme

De buitenste cirkel van deze afbeelding stelt samsara voor (en toen snapte ik gelijk waar de naam vandaan komt van die prachtige documentaire). Dit is het pad die we volgen als we niet het Achtvoudige Pad ingaan. Samsara houdt in feite de cyclus in van dood en wedergeboorte zonder begin en schijnbaar zonder eind, onder invloed van begoocheling en karma en vol met lijden

  • Extra interessant vond ik het toen er vervolgens in werd gegaan op het woord karma. Een woord die we heel veel gebruiken – vind ik. Volgens het boeddhisme heeft karma niets te maken met predestinatie (wat veel mensen denken). Jij bent verantwoordelijk voor jouw bestaan. De beslissing of je het Achtvoudige Pad wilt volgen, maak jij zelf. Als je het Achtvoudige Pad opgaat, word je dus verlost van het lijden. Als je als boeddhist door het leven wilt gaan, zul je het Achtvoudige Pad op moeten gaan.
  • Er zijn in feite twee richtingen in het boeddhisme. De Hinayana en de Mahayana. Drs. Flameling koos er voor om alleen in te gaan op de Mahayana. Het grootste verschil tussen de twee is, dat bij de Hinayana het draait om het streven naar eigen verlichting, en bij de Mahayana gaat het juist om het streven naar verlichting van de medemens. In deze laatste komt het woord mededogen met name ook heel veel voor. Het is leven voor de ander, met de ander.
  • Thich Nhat Hahn is een Vietnamees boeddhistische monnik en schreef: “”Zijn” is inter-zijn. Zijn kun je niet zomaar in je eentje.” Als je het zo bekijkt, staat alles dus in verbintenis. Als je naar een vel papier kijkt, zien we bijvoorbeeld eigenlijk ook de zon – werd er als voorbeeld gegeven. Want zonder zon, hebben we geen bomen, waar het papier uit ontstaan is. En zo zijn er nog veel meer voorbeelden te noemen.
  •  “Alles is voorwaardelijk, alles is leeg”, “Vorm is leegte, leegte is vorm”, of “Vorm is de golf, leegte is het water”. Waar ik vorige week gegrepen werd door enkele quotes, vond ik ze bij het boeddhisme juist vager.
  • Als je het rijtje van vorige week nog weet, kunnen we deze nu dus ook invullen voor het boeddhisme:

ZijnsverstaanZijnsbesefZijnshouding

Zitten/stilstaan ‘standpunt’in het leven staan

Het Achtvoudige PadAlle dingen zijn vergankelijk, leeg, zonder zelfMededogen, verbondenheid, “inter”

Al met al werd in de laatste opsomming weer veel duidelijk. Maar, waar ik vond dat het in de gehele college over het taoïsme dit heel duidelijk naar voren kwam, was het bij het boeddhisme allemaal net iets te veel voor me. Het is natuurlijk ook teveel gevraagd om in 2 uur tijd te begrijpen wat een gehele filosofische stroming inhoudt, maar bij het boeddhisme merk ik dat ik nog heel veel vragen heb en me (helaas) ook nog heel veel niet duidelijk is. Tot nu toe lijkt het voor mij namelijk meer op een religie dan op een filosofie, en voelt het taoïsme ergens “vrijer” aan. Misschien omdat het taoïsme niet vanuit het perspectief van het lijden is geschreven?

Ik wil in ieder geval nog een boek lezen over het boeddhisme, om de basis beter te begrijpen. Ik hoop in ieder geval dat je weer iets hebt meegekregen van mijn aantekeningen. Deel alles met me, als je wat te delen hebt over dit onderwerp, en reageer hieronder! In de toekomst zal nog veel meer volgen namens mij. De cursus heeft een pauze van twee weken, dus over drie weken volgt het volgende artikel over deze cursus. Dan gaat het over het zenboeddhisme. In de tussentijd zal ik verdergaan met lezen en verdiepen. Volg me ook op Instagram, Twitter en Facebook en kijk met me mee! Many thanks!

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.