DAGBOEK, KUNST & CULTUUR

Cursus Oosterse filosofie // College Zenboeddhisme

Zenboeddhisme vrije academie aantekeningen

Afgelopen donderdag was het weer tijd voor de cursus Oosterse filosofie die ik volg aan de Vrije Academie. Deze week ging het over het zenboeddhisme. Jullie hebben inmiddels kunnen lezen dat in de eerste week het taoïsme is behandeld en in de tweede week het boeddhisme. Het taoïsme trok me verrassend meer dan het boeddhisme. Dat, terwijl ik altijd dacht dat áls er al een stroming zou zijn die ik zou volgen, dit het boeddhisme zou zijn. Het taoïsme vond ik echter een veel vrijere gedachtegang, waar het boeddhisme juist meer leek op een religie waar je aan ‘vast’ zit. Deze week dus: het zenboeddhisme.

Laat ik het nog een keer voor de zekerheid zeggen: ik zit midden in een leerproces, en ik weet ook lang niet alles. Ik deel puur met jullie wat ik per week leer over de Oosterse filosofie.

  • Zen is een Japanse vorm van het boeddhisme (waar het taoïsme dus uit China komt, en het boeddhisme uit India). De zen is een vorm van het boeddhisme die nadruk legt op za-zen: meditatie als middel tot verlichting. Bij deze meditatievorm zijn onder andere beheersing, wijsheid en een goed gevoel voor humor van belang. In bijna ieder boek of artikel over zen wordt al in een vroeg stadium vermeld, dat het eigenlijk onmogelijk is zen te beschrijven of uit een boek te leren. Nogmaals benadrukte de professor: “wat doen we hier?” Oosterse filosofie heeft veelal niets te maken met woorden, college krijgen of luisteren naar een professor. Daarom herhaalt de professor nogmaals: “ga zitten, ga zitten, ga zitten”. Dat is het! En daar begint het dus mee.
  • Aan het begin was ik in de war: heet het nou ch’anboeddhisme of zenboeddhisme? Zijn dit andere stromingen? Nee, dit is een en hetzelfde. En dat zit als volgt:
  • De overlevering vertelt dat rond het jaar 500 de monnik Bodhidharma naar China trekt. Hij brengt de meditatieve kern van het Mahayana-boeddhisme naar dit land en daar komt hij in contact met het Chinese taoïsme. De mix hiervan wordt Ch’an genoemd, waarmee Bodhidharma de grondlegger van het ch’an boeddhisme wordt genoemd. In de naam ligt de kern van de leer verankerd: meditatie is in het Sanskriet ‘dhyana’ en dit verbastert in het Chinees is ‘Ch’an’. Later wordt dit in het Japans ‘Zen’ genoemd. Ch’an boeddhisme of zenboeddhisme: what’s in a name! Het is in feite dus hetzelfde.
  • De belangrijkste invloed van het taoïsme is de praktische benadering van het boeddhistische erfgoed. Het naturalisme, het eenvoudige intuïtieve ‘zijn’ wordt het handelsmerk van Zen: ‘Doen wat je doet’. De waarden van Boeddha worden in het zenboeddhisme in feite nog een keer verwoord, maar dan anders. Zen is een wijze van in het leven staan.
  • De leerstelling van het zenboeddhisme is ‘mu’: ookwel ‘niets’, ‘leegte’. Dit wordt bereikt door yoga/meditatie.
  • Het zenboeddhisme gebruikt heel veel metaforen, gedichten en verzen en gebruikt hier ook veel humor in.
  • Een paar inspirerende quotes uit dit college waren:
    “Door te oefenen word je wat je al bent”
    “Denken door niet te denken. Het gaat om een voelend weten”
    “Met mindlessness word je de boeddha. Mindlessness leidt tot mindfulness”
    “Besef dat jij geen vorm hebt, geen eigenschappen hebt, geen wortels hebt, geen begin hebt, geen plek hebt waar jij verblijft, maar toch een en al trilling bent van waarachtig leven”
    “De weg van de Boeddha leren kennen, is jezelf leren kennen”
    “Jezelf leren kennen, is jezelf vergeten
    Jezelf vergeten is bevestigd worden door de tienduizend dingen
    Door de tienduizend dingen bevestigd worden is je eigen lichaam en geest laten wegvallen en ook die van anderen”
    “Voor de verwerkelijking van Zen is oefening volstrekt noodzakelijk”
  • Persoonlijk heb ik het gevoel dat veel mensen in de Westerse wereld denken dat het boeddhisme ze trekt, terwijl dit eigenlijk het zenboeddhisme is. Wat nou het Achtvoudige Pad? Ik heb het gevoel dat heel veel mensen daar niet eens van afweten! Het zenboeddhisme heeft in die zin de “vrijheid” van het taoïsme overgenomen. Met name “gewoon zitten”, dus.
  • De boeken die sterk werden aangeraden zijn: Michel Dijkstra – Zenboeddhisme. De kunst van het loslaten. En Brian Victoria – Zen at War (“slaat in als een bom”).
  • Heel toevallig heb ik enkele maanden geleden een boek aangeschaft die over het zenboeddhisme gaat. Ik had hier nog geen flauw benul van, ik dacht eigenlijk dat het over het boeddhisme ging. Ik kocht ‘m, omdat ik werd geraakt door één zin. Eén! Hier zal ik binnenkort een review over schrijven – nu ik des te meer begrijp waar het vandaan komt.
  • Hetzelfde overzicht kan ik nu maken voor het zenboeddhisme:

ZijnsverstaanZijnsbesefZijnshouding

Zitten/stilstaan ‘standpunt’in het leven staan

za-zenmu (nietsheid) ‘geen enkel kwaad doen’

  • Inmiddels is de boodschap dus wel duidelijk; wat doe ik hier? En ben ik me aan het verdiepen om meditatie echt eigen te maken. Yoga kan ik; meditatie ‘kan’ ik. Maar toch doe ik dit nooit uit mezelf. Ik heb een bron nodig waar ik leer te mediteren. Heb je tips? Deel ze dan met me!

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.